Proton to pierwszy narodowy producent samochodów w Malezji – marka o silnym wpływie na krajową gospodarkę i rynek motoryzacyjny Azji Południowo-Wschodniej. Poniżej poznasz jej korzenie, ofertę, strukturę własności oraz pozycję na tle konkurencji.
Historia i narodziny Protona
Proton, czyli Perusahaan Otomobil Nasional (Narodowe Przedsiębiorstwo Samochodowe), został założony 7 maja 1983 roku w Shah Alam pod Kuala Lumpur. Inicjatorem projektu był Tun Dr. Mahathir Mohamad, ówczesny premier Malezji, który dążył do uniezależnienia kraju od importu aut i przyspieszenia industrializacji. Inicjatywę wsparł rząd, a udziały objął fundusz narodowy Khazanah Nasional.
Początki były wymagające: bez rozbudowanej infrastruktury i doświadczenia Proton nawiązał współpracę z Mitsubishi Motors, które dostarczyło technologię, projekty i silniki. Pierwszym efektem był Proton Saga, wprowadzony na rynek 9 lipca 1985 roku i oparty na Mitsubishi Lancer Fiore. Już w 1986 roku Saga kontrolowała 64% segmentu aut do 1600 cm³ w Malezji.
Firma szybko rozwinęła eksport (m.in. do Bangladeszu, Brunei, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, Malty, Sri Lanki). W 1988 roku Proton wkroczył z dużym sukcesem na rynek brytyjski, gdzie Saga została „najszybciej sprzedawanym nowym modelem”.
W miarę rozwoju oferta poszerzała się o kolejne modele, w tym kultowego Wirę oraz hatchbacka Saga Aeroback z 1987 roku.
Najważniejsze kamienie milowe zebrane w jednym miejscu:
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1983 | Założenie Protonu w Shah Alam; inicjatorem projektu był premier Tun Dr. Mahathir Mohamad. |
| 1985 | Premiera pierwszego modelu – Proton Saga. |
| 1986 | Udział 64% w segmencie aut do 1600 cm³ na rynku krajowym. |
| 1988 | Wejście do Wielkiej Brytanii; Saga „najszybciej sprzedawany nowy model”. |
| 1996 | Przejęcie większościowego pakietu akcji Lotus Cars. |
| 2002 | Zwiększenie udziałów w Lotus Cars do 95,65%. |
| 2009 | Premiera pierwszego malezyjskiego minivana – Proton Exora. |
| 2017 | Restrukturyzacja: kontrola nad Lotusem przechodzi do Geely; Geely nabywa 49,9% Protonu, a DRB-HICOM utrzymuje 50,1%. |
Oferta i rozwój technologiczny
Pierwsze samochody Protonu bazowały na licencjach Mitsubishi, korzystając z japońskich jednostek napędowych i podzespołów. Z czasem marka inwestowała w rozwój własnych technologii oraz współprace z zagranicznymi partnerami.
Proton od początku stawiał na auta tanie w eksploatacji, łatwe w serwisie i dostosowane do lokalnych warunków. Z biegiem lat podniósł jakość, aby skuteczniej konkurować z azjatyckimi i europejskimi producentami.
Flagowe modele i kluczowe segmenty marki:
- Saga – pierwszy i kultowy model firmy, miejski sedan;
- Wira, Perdana, Persona – modele kompaktowe i rodzinne;
- Exora – pierwszy malezyjski minivan z 2009 roku;
- Iriz, Saga (nowa generacja) – nowoczesne, ekonomiczne auta miejskie;
- X50, X70 – współczesne SUV-y rozwijane we współpracy z chińskim Geely.
Właściciele i przełomowe momenty
Przez lata Proton pozostawał pod kontrolą państwa (Khazanah Nasional), a pod koniec XX wieku zaczął poszukiwać partnerów strategicznych. W 1996 roku przejął większościowy pakiet akcji Lotus Cars, zwiększając go do 95,65% w 2002 roku. To wzmocniło rozwój podzespołów, sportowych wersji i wizerunku technologicznego.
W ramach restrukturyzacji w 2017 roku kontrola nad Lotusem przeszła do Geely, a Proton skupił się na rozwoju własnej gamy we współpracy z chińskim partnerem. Ten sojusz dał Protonowi dostęp do nowoczesnych platform, silników i technologii elektrycznych oraz umożliwił ekspansję globalną.
W tym samym roku Geely przejęło 49,9% akcji Protonu, a pozostałe 50,1% pozostało w rękach malezyjskiej DRB-HICOM.
Proton a konkurencja i rynek
W Malezji Proton rywalizuje z krajowym konkurentem Perodua oraz globalnymi markami, takimi jak Toyota, Honda czy Hyundai. Siłą marki pozostają lojalność klientów, korzystne ceny i wsparcie rządowe (m.in. preferencyjne podatki dla „samochodów narodowych”).
Na rynkach eksportowych Proton był długo postrzegany jako producent aut budżetowych, lecz dzięki współpracy z Geely coraz częściej oferuje nowocześniejsze, bezpieczniejsze i lepiej wyposażone modele – zwłaszcza w segmencie SUV-ów. W Europie i w Polsce nie jest liderem, ale nowsze generacje są postrzegane jako ciekawa alternatywa dla marek z Dalekiego Wschodu.
Producenci pod marką Proton – rozróżnienie
Obecnie pod marką Proton działa jeden główny producent samochodów osobowych. W przeszłości firma angażowała się także w segment motocykli, jednak nie jest to dziś obszar kluczowy. Oto najważniejsze obszary działalności:
- Proton Cars – główny dział, odpowiedzialny za projektowanie, produkcję i sprzedaż samochodów osobowych (sedany, hatchbacki, SUV-y);
- Proton Motorsports – dział sportowy, korzystający z dziedzictwa technologicznego Lotus; starty w rajdach i seriach wyścigowych;
- Proton Parts & Accessories – centrum zaopatrzenia w części zamienne i akcesoria do aut Protona;
- Współpraca z Lotus Cars – historycznie bliska relacja technologiczna, obejmująca rozwój sportowych i tuningowych wersji Protona.