Społem – co to za marka? Prześwietlenie legendy polskiego handlu
Wstęp: Społem w świadomości Polaków
Społem to marka rozpoznawalna niemal w każdej polskiej miejscowości, stanowiąca istotną część historii rodzimego handlu i ruchu spółdzielczego.
Choć kojarzona z PRL-em, jej korzenie sięgają XIX wieku, a unikatowy model działania wyróżnia ją na tle nowoczesnych sieci.
Geneza i początki marki Społem
Najważniejsze daty i fakty, które ukształtowały ideę wspólnotowego handlu pod szyldem Społem:
- rok narodzin polskiej spółdzielczości – za symboliczny początek przyjmuje się 1868 r., gdy Aleksander Makowiecki popularyzował spółki spożywcze; pierwsze wspólnoty wyrastały jednak już w epoce pozytywizmu, m.in. pod wpływem Stanisława Staszica;
- nazwa „Społem” autorstwa Stefana Żeromskiego – pojawiła się w 1906 r. jako tytuł pisma promującego spółdzielczość; słowo oznacza „razem” i trafnie oddaje istotę kooperacji;
- pierwsze spółdzielnie spożywców – powstawały lokalnie na przełomie XIX i XX wieku, a po 1918 r. następował dynamiczny rozwój społecznych sklepów poprawiających byt Polaków.
Historia i ewolucja działalności
Tak rozwijała się sieć sklepów i znaczenie marki w kolejnych dekadach:
- rozkwit sieci sklepów – intensywny rozwój nastąpił w okresie międzywojennym i powojennym; już przed II wojną światową działały dziesiątki placówek największych spółdzielni;
- era PRL – sieć urosła do skali ogólnokrajowej: funkcjonowało nawet 11 tysięcy sklepów, a „Społem” stało się synonimem handlu detalicznego;
- transformacja po 1989 r. – nastąpiło rozdrobnienie i komercjalizacja; część placówek zniknęła lub zmieniła właściciela, lecz dziś pod szyldem Społem działa około 2500 sklepów prowadzonych przez różne spółdzielnie.
Organizacja, właściciele i model działania
„Społem” to nie jedna firma, lecz zrzeszenie samodzielnych podmiotów działających na zasadach spółdzielczych.
Najważniejsze elementy struktury i własności marki:
- model federacyjny – marka skupia ok. 300 niezależnych spółdzielni, z których każda posiada własny zarząd, majątek i politykę asortymentową;
- właściciele – członkowie spółdzielni (osoby fizyczne), często będący jednocześnie pracownikami lub klientami, współdecydują o kierunku rozwoju;
- prawa do marki – około 270 spółdzielni należy do Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni Spożywców „Społem” (KZRSS), powstałego w 1991 r., który zarządza znakiem i działaniami promocyjnymi; około 30 niezależnych spółdzielni dzierżawi markę od KZRSS.
Oferta i działalność
Zakres usług i towarów zależy od lokalnych decyzji spółdzielni, ale wspólne cechy są widoczne:
- asortyment – dominują produkty spożywcze, lecz w wielu miejscach dostępne są również artykuły przemysłowe, drobne usługi, a nawet lokale gastronomiczne i piekarnie;
- lokalność – nacisk na współpracę z lokalnymi producentami i dostawcami odróżnia Społem od dyskontów opierających się na centralnych zakupach;
- nowe formaty – współczesne spółdzielnie rozwijają sklepy ekologiczne (np. Eko Społem), koncepty wielobranżowe, programy lojalnościowe oraz działania społeczne i kulturalne.
Społem na tle konkurencji
Aby lepiej zrozumieć pozycję rynkową, sprawdź zestawienie podstawowych różnic między modelami handlu:
| Cechy | Społem | Dyskonty (Biedronka, Lidl) | Sieci convenience (Żabka) |
|---|---|---|---|
| Forma własności | Spółdzielnie, własność członków | Spółki kapitałowe, własność funduszy | Franczyza i centrala |
| Skala centralizacji | Silnie rozproszona, lokalne decyzje | Ścisła centralizacja i standaryzacja | Wysoka centralizacja |
| Oferta | Produkty spożywcze i przemysłowe, lokalni dostawcy | Przewaga tanich marek własnych | Szybkie zakupy, convenience |
| Rozpoznawalność | Silna, historyczna | Bardzo silna, marketing masowy | Bardzo silna w miastach |
| Ceny | Zazwyczaj wyższe niż w dyskontach | Niskie, polityka masowa | Wyższe |
| Zasięg | Cała Polska, także małe miasta | Ogólnopolski, głównie większe miasta | Głównie duże i średnie miasta |
Legenda a współczesność – sentyment i wyzwania
Oto, jak historia przenika się dziś z realiami konkurencyjnego rynku:
- dziedzictwo i tożsamość – Społem bywa postrzegane jako relikt PRL-u, lecz korzenie marki są głębsze i wynikają z pozytywistycznej idei samopomocy oraz etosu gospodarczego;
- konkurencja i struktura – rozproszony model utrudnia budowę jednolitej strategii marketingowej i rywalizację z ekspansywnymi sieciami zagranicznymi;
- przewagi lokalne i percepcja pokoleniowa – Społem wygrywa tam, gdzie liczy się lokalność, polski kapitał, tradycja i więź społeczna; dla młodszych to często ciekawostka, dla starszych – element tożsamości i wspomnień.